من است و براى عبور از راه خودم اجازه نمىگيرم . مرد انصارى از رفتار « سمره » نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شكايت كرد : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله او را خواست و به او فرمود : اين مرد از تو شكايت كرده كه بدون اجازه و اطلاع ، وارد منزل او مىشوى ؛ از اين به بعد ، هرگاه خواستى داخل منزل او شوى ، اجازه بگير . سمره گفت : اى رسول خدا ! آيا براى عبور از راه خودم بسوى درخت خرمايم ، اجازه بگيرم ؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمودند : از اين درخت دست بردار و من نيز در مقابل ، درخت ديگرى در جايى ديگر با اين اوصاف به تو مىدهم . سمره قبول نكرد . حضرت فرمودند : در مقابل ، دو درخت به تو مىدهم . سمره قبول نكرد . حضرت تعداد درخت‌هاى پيشنهادى را اضافه كرد تا اينكه فرمودند : در مقابل ، ده درخت به تو مىدهم . باز هم سمره قبول نكرد . حضرت فرمودند : در مقابل ، يك درخت در بهشت به تو مىدهم . سمره گفت : نمىخواهم . حضرت فرمودند : تو مرد ضررزننده‌اى هستى و ضرر و ضرار بر مؤمن ممنوع است ؛ سپس حضرت دستور دادند آن درخت را كندند و نزد او انداختند و حضرت به او فرمودند : برو هركجا مىخواهى آن را به كار . « 1 » در حديث ديگرى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمودند : در اسلام ، ضرر و ضرار منتفى است . « 2 » البتّه برخى از اين روايات از حيث سند ، صحيح و برخى موثّق هستند ، ولى فى الجملة ، همگى دلالت بر صدور مضمون اين قاعده از معصوم صلّى اللّه عليه و آله دارند . 3 - حدّ و ملاك ضرر منفى در قاعده چيست ؟ ملاك تعيين و تحديد ضرر منفى ، عرف است ، يعنى : آنچه را كه عرف ضرر

--> ( 1 ) - وسائل الشيعة : 17 / كتاب احياء الموات ، باب 12 ، حديث 4 - 3 - 1 . ( 2 ) - همان مدرك ، كتاب الفرائض ، باب 1 ، حديث 10 .